|
 | Stuwing in het kraambed |  |
| Gonneke van Veldhuizen - Staas, IBCLC
Eerder verschenen in:
NVL Info, tijdschrift van de Nederlandse Vereniging van Lactatiekundigen.
NVL Info, 2000-2:25-26
Inleiding
Stuwing in het kraambed moet onderscheiden worden in fysiologische (normaal) en pathologische (ziekelijk) stuwing. Fysiologische stuwing is een begeleidend symptoom van de tweede fase van de lactogenese (het op gang komen van de melkproductie). Pathologische stuwing is over het algemeen een gevolg van falend lactatiebeleid en -management. In beide gevallen is nauwgezette observatie en een goede begeleiding van de kraamvrouw van belang om complicaties of in het ergste geval falende lactatie te voorkomen.
Fysiologische stuwing
Gedurende de zwangerschap bereiden de borstklieren zich voor op het produceren van melk. Dit is de eerste fase van de lactogenese. De effectieve melkproductie wordt echter verhinderd door de PIF (Prolactine Inhibiting Factors). Na de geboorte van de placenta verdwijnt de invloed van de PIF en kan onder invloed van prolactine de tweede fase van de lactogenese aanvangen, namelijk het effectief op gang brengen van de lactosynthese (melkvorming). Dit is een autonoom proces, dat onafhankelijk van borst- en tepelstimulatie optreedt en dus ook bij vrouwen die geen borstvoeding geven. De verhoogde activiteit van de alveoli (melkvormende klieren) veroorzaakt een eveneens verhoogde bloedtoevoer en lymfeactiviteit in de borsten. Een meestal lichte vochtstuwing is hiervan het gevolg: de borsten zijn stevig, iets gezwollen en de kraamvrouw heeft een gevoel van volle borsten; kenmerkend is de duidelijke aftekening van vaten in de huid; de borsten voelen door de betere doorbloeding wat warmer aan en de lichaamstemperatuur kan licht verhoogd zijn tot tegen de 38° C. Naast de betere doorbloeding ontstaat ook meer vulling in de borsten door het op gang komen van de melkproductie. Na stabilisering van de lactogenese, dat wil zeggen bij de aanvang van de derde fase (de gestabiliseerde melkproductie op geleide van tepelhof stimulatie en drainage), worden bloedtoevoer en lymfeactiviteit weer normaal, wordt de aangemaakte melk regelmatig door het drinken van de baby verwijderd en verdwijnt de daarmee samenhangende fysiologische stuwing. De tweede fase is het endocriene proces (op geleide van hormonen als automatisch vervolg op zwangerschap en baring) en de derde fase is het autocriene proces (op geleide van lediging van de borst en tepelhofstimulatie).
Pathologische stuwing
Pathologische stuwing is te onderscheiden in twee varianten, namelijk stuwing veroorzaakt door te weinig stimulatie en lediging en stuwing veroorzaakt door te veel stimulatie en lediging. Dat wil zeggen een te frequente wisseling van de borsten bij het voeden van de baby. De eerste symptomen zijn in beide gevallen gelijk. Van pathologische stuwing is sprake wanneer de borsten zo gezwollen zijn dat de huid strak gespannen is. De tepel kan verstreken of verzonken zijn, soms is alleen de tepelhof sterk gezwollen, de huid is sterker gekleurd, warm en kan gaan glanzen. De kraamvrouw geeft ernstige pijn aan bij de geringste aanraking of beweging. Onbehandeld kan de zwelling verkleuring van de weefsels geven van een steeds donkerder rood tot paars-zwart. Een onbehandelde pathologische stuwing als gevolg van te sterke stimulatie geeft de kraamvrouw een blijvend gevoel van onbehagen en pijn en kan bij de baby leiden tot secundaire lactase insufficiëntie (een overbelasting van de lactase [lactose afbrekend enzym] in de darm door een te overvloedige aanvoer van lactose [melksuiker] met darmstoornissen en eventueel een verstoorde nutriëntenopname tot gevolg). Een onbehandelde pathologische stuwing door te weinig lediging veroorzaakt melkstasis en kan overgaan in verstopte melkkanalen en borstontsteking en/of leiden tot falende lactatie door resorptie (terug-opname) van melk en involutie van de klierweefsels. Dit is een maar ten dele omkeerbaar proces, wanneer de involutie eenmaal is ingezet.
Stuwing door te weinig stimulatie en lediging
Aangezien de lactosynthese tijdens de tweede fase van de lactogenese autonoom verloopt, zal er in de borsten melk gevormd worden, onafhankelijk van het al dan niet aanleggen van een baby. Indien deze melk niet of onvoldoende verwijderd wordt, zal deze zich in eerste instantie verzamelen in de borst. Ophoping van deze melk veroorzaakt dan naast de fysiologische stuwing ook pathologische stuwing.
Preventie
Door de baby direct na de geboorte (< 60 minuten) aan te leggen en daarna ad fundum zovaak hij wil, maar met een minimum van 8 tot 10 keer per etmaal, zal deze stuwing grotendeels voorkomen worden. Naast de frequentie van het aanleggen zijn ook de kwaliteit van het aanleggen en de drinktechniek van de baby factoren bij het voldoende ledigen van de borsten.
Bij vrouwen die aangeven absoluut geen borstvoeding te willen geven, kan het beste direct postpartum begonnen worden met lactatie suppressors (medicaties die de lactogenese onderdrukken), waardoor de lactogenese al voor of tijdens de tweede fase onderbroken en gestopt wordt. Lactatie suppressors kunnen van plantaardige (kruiden) of synthetische oorsprong zijn.
Stuwing door te veel stimulatie en lediging
Frequent aanleggen (>10/24 uur), gecombineerd met veelvuldig wisselen van borst, kan stuwing veroorzaken door een te uitbundige lactosynthese. De lactosynthese wordt onder andere gestimuleerd door de prolactine die vrijkomt bij het aanleggen van de baby. Wanneer de baby zeer frequent aan telkens een andere borst gelegd wordt, kan de melkproductie tot ongewenste omvang opgevoerd worden. De baby krijgt grote hoeveelheden vetarme voormelk binnen, die wel vult maar niet voedt. Voormelk bevat tevens grote hoeveelheden lactose, wat de oorzaak van een secundaire lactase-insufficiëntie kan zijn. De combinatie van grote hoeveelheden weinig voedende melk, die snel verteert en darmkramp door te veel lactose, veroorzaken onrust bij de baby, die als honger geïnterpreteerd kunnen worden. Wanneer vervolgens de baby weer beide borsten aangeboden krijgt, zullen de symptomen zich versterkt herhalen. Door het vaak aanleggen zal de baby de aanmaak van grote hoeveelheden melk genereren, die hij vervolgens niet op kan drinken. Naast slecht groeien of zelfs gewichtsverlies bij de baby, kan dit ernstige stuwing bij de moeder veroorzaken.
Preventie
Over het algemeen verdient het aanbeveling de baby bij elke voeding de eerste borst ad fundum (tot hij leeg is of tot de baby aangeeft genoeg gehad e hebben) aan te bieden en dan pas de tweede borst aan te bieden. Op die manier zal de baby, mits hij goed is aangelegd en een goede drinktechniek heeft, beter in staat zijn de hoeveelheid melk die hij nodig heeft te rantsoeneren. In de praktijk zal dit veelal neerkomen op frequentere wisseling van borst naarmate het aantal voedingen per etmaal afneemt. Vuistregel: tot ca 8 voedingen/24 uur beide borsten; 8 - 12/24 uur 1 borst per voeding >12/24 1 borst per 2-3 uur. Bij kraamvrouwen met een zeer overvloedig melkproductie kan het nodig zijn gedurende een periode van meerdere uren telkens dezelfde borst aan te laten bieden.
Behandeling van stuwing
Koude toepassingen
Het gebruik van koude toepassingen bij stuwing is omstreden. Koude kan een rol spelen bij het verminderen van bloedstuwing en bij het verminderen van pijn. Koude aan de tepel kan deze meer protactiel maken, waardoor de baby meer greep zou hebben op de gestuwde borst.
Aan koude kleven echter ook bezwaren. Door samentrekking van de weefsels, vaten en melkkanalen kan de doorstroomcapaciteit van de melkkanalen ernstig belemmerd worden. Meer melk zal in de borst achterblijven en daar de stuwing verergeren of een borstontsteking veroorzaken. Koude aan de tepel zou vaatkramp kunnen veroorzaken, waardoor de doorbloeding van de tepel belemmerd wordt en de functie vermindert. Indien warmte in verband met pijnstilling niet gewenst is, kan ook worden gekozen voor koele compressen in plaats van koude.
Warme toepassingen
Warmte geeft in de meeste gevallen de beste resultaten. De melkkanalen reageren snel met verwijding op warmte, waardoor de melk vaak al spontaan afloopt. In mildere gevallen zal dit, gecombineerde met een zacht, masserend afkolven met de hand door de kraamvrouw zelf, voldoende zijn om het proces van de stuwing te keren. Het eenvoudigst gaat dit meestal onder de warme douche. Natte of droge warme kompressen werken echter ook goed. Ga vervolgens over op de aanwijzingen voor de preventie van stuwing.
Afkolven
In ernstige gevallen is het nodig de gestuwde borsten eenmalig volledig leeg te kolven. Gebruik hiervoor een volautomatische fullsize elektrische kolf met dubbele afkolfset. Blijf kolven tot er geen melk meer komt. Laat de kraamvrouw goed aangeven of het kolven extra pijn veroorzaakt. De gestuwde en overbelaste weefsels zijn makkelijk te beschadigen. Begin altijd op het laagste vermogen en laat de kraamvrouw verder zelf de zuigkracht regelen. Ga vervolgens over op de aanwijzingen voor de preventie van stuwing. Indien nodig kan het leegkolven herhaald worden. Gewaakt moet echter worden voor te vaak kolven, omdat dit de productie juist nog meer zou stimuleren.
| |
|
| |
|
|
|
 | Nieuwsflits |  |
| je dagelijkse portie borstvoeding wetenschap
| Borstvoedingkansen en kinderopvang
De Millennium Cohort Study Child Health is een langlopend onderzoek In Engeland met veel deelnemers met veel deelonderzoeken. Een van die deelonderzoeken onder leiding van Pearce keek of er een verband is tussen incidentie en duur van borstvoeding en de manier van kinderopvang. Vergeleken werden de manieren van kinderopvang die startten voor het kind 4 maanden was en minimaal 10 uur per week besloeg en kinderen die niet of minder dan 10 uur per week naar een vorm van opvang gingen (door ouders alleen verzorgd-groep). Opvang kon informeel zijn (grootouders, vrienden, andere bekenden, familie) of formeel (kinderdagverblijf, crèche, etc.). Daarnaast werd onderscheid gemaakt naar sociaal economische situatie (SES). In alle sociale groepen was verminderd borstvoeding gerelateerd aan informele kinderopvang, zowel parttime als fulltime. Bij formele kinderopvang werd verminderd borstvoeding vooral gezien in minder bevoorrechte milieus (lage SES). In alle groepen en alle vormen van kinderopvang waren de borstvoedingcijfers lager dan wanneer kinderen alleen door de ouders werden verzorgd of als opvang minder dan 10 uur per week was.
Pearce, A, LI L, Abbas J, Ferguson B, Ferguson, Graham H, C Law (the Millennium Cohort Study Child Health Group): Childcare use and inequalities in breastfeeding: findings from the UK Millennium Cohort Study. Arch Dis Child doi:10.1136/adc.2009.177337
| Lees alle Nieuwsflitsen in het Nieuwsflits Archief
|
| |
| Eerste hulp bij borstvoeding | |
|
| |
| Spreker over borstvoeding | |
| Gonneke van Veldhuizen-Staas, IBCLC is een gewaardeerd, enthousiast en kundig spreker voor symposia, congressen en evenementen. Tot de mogelijkheden behoren presentaties, voordrachten en lezingen over een diversiteit van onderwerpen binnen het vakgebied lactatie en de begeleiding bij borstvoeding voor symposia en congressen; workshops en masterclasses voor congressen en evenementen. Zie voor mogelijkheden, evaluaties en voorbeelden Eurolac Educatieve Programma's
| |
| Netwerken | |
|
| |
| Algemene informatie | |
| | Eurolac.net is de online poot van Eurolac Lactatiekunde. Eurolac Lactatiekunde omvat een praktijk voor persoonlijke, telefonische en email consultatie; een educatief centrum voor het ontwikkelen en aanbieden van cursussen en andere educatieve en informatie activiteiten voor zorgverleners en ouders en een webwinkel voor hulp- en ondersteuningsmiddelen bij borstvoeding. Meer informatie over de site en over Eurolac Lactatiekunde vindt u in Colofon en Contact en bij Disclaimer. De gehele inhoud van Eurolac.net is copyright beschermd. | | |
| |
| Hersenspinsels | |
|  
Lees mijn blog en weet waar mijn gedachten heen gaan als je ze even niet in de gaten houdt.
| |
| Andere Eurolac initiatieven | |
|
Alles over eten voor kinderen naast en na borstvoeding Professioneel luisterend oor voor problemen in gezinnen
| |
| Samenwerking | |
|
| |
| Agenda kort | |
| voor uitgebreide info zie agenda
| | | datum
| | activiteit
| | | | | | 15-09-10 | | Kwaliteitszorg Borstvoeding
| | 26-09-10 | | Ontmoetingsdag A&K
| | 29-09-10 | | Kwaliteitszorg Borstvoeding | | | | | | 02-10-10 | | Ontmoetingsdag WBW | | 05-10-10 | | Borstvoedingcongres SBO
| | 21/23-10-10 | | Borstvoedingcongres VELB
| | 12-10-10 | | lesdag lactatiekunde Gent
| | 25-10-10 | | lesdag lactatiekunde Hasselt | | 26-10-10 | | lesdag lactatiekunde Gent | | | | | | 4-11-10 | | Kwaliteitszorg Borstvoeding | | 5-11-10 | | Kwaliteitszorg Borstvoeding | | 8-11-10 | | Kwaliteitszorg Borstvoeding | | 12-11-10 | | Kwaliteitszorg Borstvoeding | | 16-11-10 | | lesdag lactatiekunde Hasselt | | 22-11-10 | | lesdag lactatiekunde Gent | | 29-11-10 | | lesdag lactatiekunde Hasselt |
| |
|
